‘’By creating a sequence with two or more images, we are endowing them with a single overriding identity and forcing the viewer to consider them as a whole.’’  – Scott McCloud, 1993

Wat gebeurt er als je kijkt naar de afbeelding hierboven? Zie je twee losstaande beelden? Een computer en een man? Of zie je één afbeelding!? Een man die naar een computer kijkt en een gedachte heeft bij Netflix? Waarschijnlijk zie je het laatstgenoemde. Dit betekent dat jouw brein onbewust op zoek gaat naar een verband tussen de twee beelden en ze gaat zien als één geheel. De techniek die Scott McCloud hierboven beschrijft is niet iets waar je bij stil staat als je Netflix opstart, maar waar veel gebruik van wordt gemaakt in de films en series die je kijkt.

Odessa Steps

Ik, als video-editor, maak gebruik van deze techniek om mensen een verhaal te vertellen. Zo ook de Russische filmmaker Sergei Eisenstein. Hij was zich al vroeg bewust van de werking van het brein van de mens en creëerde de beroemde videomontage van de Odessa Steps (1925). Hierbij plakte hij niet simultaan opgenomen beelden aan elkaar en haalde daarmee allerlei emoties naar boven bij de kijker van toen.

Het Kuleshov effect

Als we een film bekijken, zijn we als kijker in staat zoveel informatie in te vullen zonder dat we alles hebben gezien. Zouden we dit niet kunnen, dan zouden de meeste films namelijk te lang duren (stel je voor dat je de hele reis van Frodo naar Mount Doom moet uitzitten in de bioscoop!). Zo zijn de meeste films niet opgenomen in één take. Ze bestaan uit verschillende stukjes film die aan elkaar geplakt zijn en zo één verhaal vormen. Maar er is niet één manier om deze stukjes beeld aan elkaar te plakken. Er zijn honderden, misschien wel miljoenen verschillende manieren waarop we beelden kunnen herschikken. En dat allemaal door een bepaald beeld achter een ander beeld te plaatsen. Elke manier heeft weer een ander effect op de kijker en bepaalt ook de hoeveelheid participatie die verwacht wordt van de kijker. Dit wordt ook wel het wereldberoemde Kuleshov effect genoemd.

Overgangen en de participatie van de kijker

Tegenwoordig worden er allerlei soorten overgangen gebruikt in de videomontage en zijn effecten, kleur, compositie, vorm etc. ook een zichtbaar onderdeel geworden van deze overgangen. Zo gebruiken we in onze nieuwe vlog snelheid, geluid en beweging om een overgang te maken tussen twee beelden.

Laten we voor het gemak kijken naar de basis overgangen die Scott McCloud omschrijft in zijn boek Understanding Comics. Dit zijn niet zozeer video-overgangen, maar ze zijn wel nuttig bij het monteren van video’s. Scott Mccloud komt tot de volgende zes basis overgangen:

Niet alle zes de overgangen zijn even participerend. Nummer 1 vraagt weinig invulling van de kijker, maar nummer 6 daagt de kijker uit om een verband te zien. Hieronder laat ik zien wat de overgangen precies inhouden en welk effect ze hebben op de kijker.

Overgang 1: Moment-to-moment

Moment to moment heeft maar weinig invulling nodig. De twee beelden lijken bijna exact op elkaar en de kijker heeft geen moeite om deze twee te verbinden. In film vertaald deze overgang zich het beste in een jump cut:

Deze verschillende montageknipjes in dezelfde actie laten een verstrijking van tijd zien en kunnen spanning opbouwen in een film.

Overgang 2: Action to action

Action to action legt een object of persoon vast in actie. In deze video die we voor CWI maakten, laten we zien hoe zo’n actie opgedeeld is in verschillende beelden:

Overgang 3: Subject to subject

Subject to subject vraagt al een stuk meer van de kijker. We graven in onze eigen herinneringen en verbinden de verschillende beelden aan elkaar om zo te begrijpen wat er gebeurt. Zoals in deze scene waarin je door de eerste paar beelden weet dat er gekookt gaat worden.

Overgang 4: scene to scene

Scene to scene laat ons als kijker verplaatsen van New York naar Amsterdam en van de prehistorie naar het jaar 3000. We hoeven de tijd die ertussen zit niet te zien, want die is niet relevant voor het verhaal. We hoeven de hele reis van een karakter van New York naar Amsterdam ook niet te zien, tenzij dat een essentieel onderdeel is van het verhaal. Het mooie hiervan is dat de kijker onbewust al denkt: Oh ja, een karakter kan een vliegtuig genomen hebben om van plek A naar plek B te komen. In onze nieuwe soapserie Booka maken we ook gebruik van deze overgang om de verschillende tieneravonturen van de karakters uit te lichten:

Leuk detail is dat we bij dit voorbeeld geluid gebruiken om de overgang van de scene aan te kondigen. Zo zijn de karakters in het ene beeld nog thuis, maar hoor je al wel het feestgeluid van het volgende beeld. Dit is een montagetruc om de overgang tussen twee beelden nog soepeler te maken.

Overgang 5: Aspect to aspect

Aspect to aspect is mijn favoriet. Tijd lijkt hierin stil te staan. De voortgang van het verhaal is hier ook niet het belangrijkst. Juist de sfeer en de plaats krijgen een significante rol in deze transitie. Deze overgang is gebruikelijker in Aziatische beeldcultuur, zoals in de Japanse animatiefilm ‘Ghost in the shell’:

Overgang 6: Non-sequitur

Non-sequitur plakt twee totaal verschillende beelden aan elkaar. Ze hebben niets met elkaar te maken, maar de kijker zal altijd proberen een verband te zoeken. Mensen houden nu eenmaal van puzzelen. Hieronder vind je twee voorbeelden van non-sequiture overgangen:

Wees je eens bewust van deze video-overgangen als je weer een serie of film op Netflix gaat kijken en je zult versteld staan van creatieve manieren waarop filmmakers overgangen toepassen om jou een verhaal te vertellen!


Bronvermelding:


Deze blog is geschreven door Chantal Wijkmans, video editor bij Public Cinema. 
Public Cinema - ChantalWe helpen organisaties optimaal te presteren door beeld in te zetten. In onze blog delen we inzichten die jouw organisatie daarbij kunnen helpen.