We zeggen dat we authenticiteit belangrijk vinden, maar eigenlijk is dat niet zo. We worden liever voor de gek gehouden. Waarom is dat vaak niet erg, maar soms wel?

Aftermovies

Heb je weleens gehoord van het begrip ‘aftermovie’? Dat is een film over een feest, die na dat feest online komt. Deze aftermovies zijn razend populair. En ze bieden het perfecte startpunt van een blog over authenticiteit. Kijk eerst maar eens naar de ‘officiële’ aftermovie van het dancefeest Tomorrowland 2015 (ik raad aan een fragment te bekijken, de hele film duurt 19 minuten).

En kijk nu eens naar het onderstaande videofragment dat een bezoeker aan Tomorrowland met zijn telefoon heeft gemaakt – laten we het ‘home video’ noemen.

Zie je het verschil?

De paradox van authenticiteit

Er is geen woord zo in de mode als authenticiteit. Mensen, bedrijven, merken, ze moeten allemaal authentiek zijn: ‘echt’, open en eerlijk. Maar waarderen we authenticiteit nu werkelijk zoveel als we zeggen? Daarvoor zijn de aftermovie en de home video de ultieme lakmoesproef. De home video is ontegenzeglijk authentieker dan de aftermovie. De aftermovie is precies het tegenovergestelde van authentiek: het is een puur geromantiseerde voorstelling van de werkelijkheid. Geen cinematografisch trucje blijft onbenut. Het beeld wordt aan alle kanten gemanipuleerd, en de shots zijn extreem selectief (alleen maar mooie mensen). Maar zeg nu zelf: dat kijkt toch veel lekkerder weg dan de authentieke home video? En dat is de paradox van authenticiteit: we zeggen dat we het willen, maar eigenlijk willen we het niet.

Het dilemma van de beeldmaker

Voor mij als beeldmaker is deze paradox een fors dilemma. Met Public Cinema werken we vaak aan projecten over complexe maatschappelijke onderwerpen. Denk aan innovatieve vormen van ouderenzorg, een ingewikkeld universitair financieringsmodel of jonge gevangenen die nadenken over alternatieve straffen. Zware kost. Dat wil je authentiek brengen, maar het is verleidelijk om er een visueel ‘sausje’ overheen te gooien: om de werkelijkheid te romantiseren met mooie belichting, spannende muziek en flitsende animaties. Terwijl dat strikt genomen niets toevoegt aan de boodschap, en er misschien zelfs afbreuk aan doet. Of ligt dit toch anders?

Wanneer mag je romantiseren?

Natuurlijk is authenticiteit geen zwart-wit begrip. Weinig mensen zullen betwijfelen dat Obama een authentiek persoon is. Toch zet hij in campagnetijd zwaar geromantiseerde – minder authentieke – campagnefilms in om kiezers over te halen. We zeggen dan: het doel heiligt de middelen. We zouden dus kunnen zeggen dat romantiseren onder twee voorwaarden mag: als de afzender van de boodschap authentiek is in zijn doelstellingen, en als de kijker zou kunnen begrijpen (mits hij een beetje moeite doet) dat hij naar een geromantiseerde weergave van de werkelijkheid kijkt.

Laten we het wat breder trekken: stel dat we een bijeenkomst organiseren over nieuwe manieren van re-integratie, om de werkloosheid terug te dringen. En stel dat we weten dat re-integratiegeld grotendeels verspild geld is (wat het is). Romantiseren is dan geen probleem als we werkelijk denken dat er toch mogelijkheden zijn om re-integratie wel te laten slagen. Het doel van het romantiseren is dan bij de deelnemers zin opwekken om toch met een taai probleem aan de slag te gaan. Wanneer is romantiseren dan wel een probleem?

Wanneer is romantiseren een probleem?

Romantiseren is wel een probleem als de afzender van een boodschap niet authentiek is in zijn doelstellingen, en probeert om de kijker opzettelijk voor de gek te houden. Zo is de ‘Don’t be a maybe’ reclamecampagne van Marlboro zeer problematisch. De afzender richt zich eigenlijk op maximale sigarettenverkoop aan jongeren, maar doet alsof roken een vorm van zelfexpressie is (nota bene is het woord ‘authenticiteit’ een van Marlboro’s ‘kernwaarden’).

Dat doen ze op een manier die zo sterk aansluit bij de belevingswereld van jongeren dat die zich nauwelijks kunnen voorstellen dat roken een longkanker veroorzakende verslaving is. In het voorbeeld van de bijeenkomst over re-integratie hebben we een probleem als we vooraf eigenlijk weten dat de bijeenkomst toch niks oplevert, of zelfs ten koste gaat van een echte oplossing. Als we weten dat het creëren van een illusie (door te romantiseren) een oplossing verder weg brengt in plaats van dichtbij.

We willen voor de gek gehouden worden

Laten we eerlijk zijn: we willen voor de gek gehouden worden. De werkelijkheid is vaak gewoon te banaal. Daarom slaat bijvoorbeeld ‘het eerlijke verhaal’ van Diederik Samsom ook niet aan. Ironisch genoeg té authentiek. Om terug te keren bij waar ik mee begon: we leven gewoon liever in de aftermovie dan in de home video. Dat lijkt me op zich geen probleem. Iedereen begrijpt dat de werkelijkheid zich niet afspeelt in slow-motion met alleen maar mooie mensen om je heen.

Laten we nu eens aannemen dat organisatoren van dancefeesten oprecht de mooist mogelijke ervaring willen bieden. Dan horen daar aftermovies bij – en geen home video’s. Toch moeten we vreselijk op onze hoede zijn als bedrijven, organisaties of individuen geromantiseerde boodschappen op ons afsturen. Dan moeten we twee vragen stellen: Kunnen we erdoor heen kijken? En is de afzender wel authentiek in zijn doelstellingen?

Daarbij helpt een gezonde dosis scepsis. En laat dat nou weer een mooie afwisseling bieden met voor de gek gehouden worden.

Deze blog is geschreven door Peter Kasbergen, algemeen directeur bij Public Cinema.

We helpen organisaties optimaal te presteren door beeld in te zetten. In onze blogs delen we inzichten die jouw organisatie daarbij kunnen helpen. Neem contact op om eens verder te praten over onze inzichten en jouw organisatie.

Meer leren? Lees hier onze andere berichten:

Inspiratie voor jouw organisatie

Inspiratie voor jouw organisatie

| Animatie, Video | No Comments
Aan het einde van elk kwartaal zet Dennis een aantal van onze projecten en interessante beelden van anderen op een rij. Inspiratie voor je organisatie om meer te doen met…

Waarom je als volwassene kinderboeken zou moeten (blijven) lezen

| Illustratie | No Comments
Verbeelding, levenslessen, ontsnappen aan de realiteit en humor zijn belangrijke redenen waarom je als volwassene kinderboeken zou moeten (blijven) lezen.

5 succesvolle vacature video’s in de publieke sector

| Video | No Comments
De afgelopen jaren werden vacature video’s steeds vaker op social media ingezet. Ook wij gingen met vacature video’s aan de slag voor onder andere gemeenten en zorginstellingen. Wij delen graag…