Sommige documentairemakers weten miljoenen mensen te bereiken, bewustzijn te creëren én gedragsverandering te stimuleren. Hoe doen ze dat? En wat kan jij daarvan leren?

Wat doen documentairemakers toch zo goed?

Documentairemakers zijn tovenaars. Wat wetenschappers, activisten en politici met jarenlang keihard zwoegen soms nog niet lukt, kunnen zij in anderhalf uur voor elkaar krijgen.

Ga maar na.

Wie was er na het zien van de documentaire ‘An inconvenient truth’ nog onverschillig over klimaatverandering? Hoeveel mensen zijn er niet vegetariër geworden door de documentaire ‘Cowspiracy’? Is er iemand in Nederland die na de documentaireserie ‘Schuldig’ nog gelooft in onze aanpak van schuldhulpverlening?

Niet alleen zegt één beeld meer dan 1.000 woorden, het blijkt ook een effectief middel om de meningen en het gedrag van heel veel mensen te veranderen. Of in ieder geval: om ze aan het denken te zetten en te betrekken bij een maatschappelijke discussie. Zo maakten we zelf de documentaire ‘I am Gay and Muslim‘ die wereldwijd werd bekeken.

Het geheim van de meester

Wat zit er achter die toverkunsten? Documentairemakers doen 5 dingen die ze zo succesvol maakt, en waar jij van kunt leren:

1. Ze vertellen geen feiten maar verhalen
Je kan zeggen: 1 op de 4 mensen in de Vogelbuurt heeft schulden. Je kan ook zeggen: dit is Dennis van de dierenwinkel, net als de helft van zijn straat heeft hij schulden. Zo wordt een abstracte statistiek opeens een mens met een verhaal. Een verhaal dat de kijker grijpt, en dat hij niet snel meer vergeet.

2. Ze maken alles persoonlijk
In ‘Before the flood’ vertelt Leonardo DiCaprio over klimaatverandering alsof hij eigenhandig heeft ontdekt dat de aarde opwarmt. Hij neemt je aan de hand mee door zijn leven, en zo wordt ook jij deelgenoot van de klimaatverandering.

3. Ze schuwen de emotie niet
Ook in ‘Before the flood’ vertelt een NASA-wetenschapper over ingenieuze klimaatmodellen. Maar net daarvoor vertelt hij dat hij ongeneeslijk ziek is. Heeft dat gegeven invloed op het klimaat? Nee. Maar het zorgt er wel voor dat zijn verhaal een onbeschrijflijke indruk maakt.

4. Ze laten geen visuele truc onbenut
Kennen we deze nog: Al Gore die in een hoogwerker stapt om te benadrukken hoe snel de aarde opwarmt? Ook de documentaire ‘Cowspiracy’ barst van de visuele trucjes. Bijvoorbeeld om de impact van veeteelt op het milieu te tonen. Of met slimme montage een gat te slaan in de geloofwaardigheid van lobbyisten voor de veeteelt.

5. Ze ‘framen’ met redactie, regie en montage
Laat er geen onduidelijkheid over bestaan: documentairemakers nemen stelling. En voor het verhaal dat ze willen vertellen, selecteren ze het materiaal dat het verhaal zo goed mogelijk ondersteunt. Wat niet past binnen het narratief, sneuvelt aan het redactiebureau of op de montagetafel. Daarmee is niet gezegd dat documentairemakers niet integer zijn – integendeel! Maar alles staat in dienst het goede verhaal.

En dat laatste punt is precies waarom jij als bedrijf of overheid geen (echte) documentaire kan maken.

Waarom kun jij als bedrijf of overheid geen (echte) documentaire maken?

Documentairemakers zijn journalist, activist, onderzoeker of kunstenaar – en vaak een combinatie hiervan. Hoe dan ook: hun scherpte zit in hun onafhankelijkheid. Dat stelt ze in staat om écht kritische vragen te stellen, om écht dilemma’s te schetsen, en om de kijker zo écht versteld te laten staan.

Dat ben je dat kwijt wanneer je een documentaire in (directe) opdracht laat maken. Tegenwoordig laten veel bedrijven weliswaar ‘documentaires’ maken, maar die aanhalingstekens plaats ik hier niet voor niets. Deze ‘documentaires’ kunnen zeker authentiek overkomen, maar ze schuren niet, zijn niet kritisch en al helemaal niet onwelgevallig voor het bedrijf dat de opdracht geeft.

Voor de overheid geldt hetzelfde. In de figuur hieronder contrasteer ik de documentairemaker met de ambtenaar. Je ziet onmiddellijk waar het wringt.

Ok, een (echte) documentaire kun je als bedrijf of overheid niet laten maken, maar wat kun je dan leren van documentairemakers?

Wat je kunt leren van documentairemakers

Allereerst moet je natuurlijk vreselijk goed de kunst afkijken bij documentairemakers. Hierboven heb ik 5 principes uitgelegd die hen zo succesvol maakt. Je kunt nu beginnen met die principes toe te passen in je eigen werk. Daarnaast kun je de signalen die documentaires (en hun vele kijkers) afgeven ontzettend goed gebruiken als input. Input bijvoorbeeld voor marktonderzoek (als bedrijf) of input voor een beleidstraject (als overheid). Ten derde kun je (fragmenten uit) documentaires heel goed inzetten als gespreksstarter of discussiestuk tijdens bijeenkomsten.

Hoe je dat allemaal precies doet, vertel ik je graag. Maar daar heb ik meer tijd voor nodig dan ik ruimte heb in deze blog. En uiteraard gebruik ik daar veel beeldmateriaal bij 😉

Deze blog is geschreven door Peter Kasbergen, algemeen directeur bij Public Cinema. 

peter-kasbergen

We helpen organisaties optimaal te presteren door beeld in te zetten. In onze blog delen we inzichten die jouw organisatie daarbij kunnen helpen.